<\/span><\/h3>\n\u0130lk ba\u011flant\u0131 her zaman ‘root’ kullan\u0131c\u0131s\u0131 ile yap\u0131l\u0131r. Bu kullan\u0131c\u0131, sistem \u00fczerinde s\u0131n\u0131rs\u0131z yetkiye sahiptir. Terminalinizi veya PuTTY’yi a\u00e7\u0131n ve a\u015fa\u011f\u0131daki komutu girin (IP adresini kendi sunucunuzunkiyle de\u011fi\u015ftirin):<\/p>\n
ssh root@SUNUCU_IP_ADRESI<\/strong><\/p>\n\u0130lk kez ba\u011flan\u0131yorsan\u0131z, sunucunun kimli\u011fini do\u011frulaman\u0131z\u0131 isteyen bir uyar\u0131 alacaks\u0131n\u0131z. ‘yes’ yaz\u0131p Enter’a bas\u0131n. Ard\u0131ndan size verilen root parolas\u0131n\u0131 girin. Parolay\u0131 yazarken ekranda karakterler g\u00f6r\u00fcnmeyecektir, bu normal bir g\u00fcvenlik \u00f6nlemidir. Do\u011fru parolay\u0131 girip Enter’a bast\u0131\u011f\u0131n\u0131zda AlmaLinux 9 komut sat\u0131r\u0131na eri\u015fmi\u015f olacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n
<\/span>Temel Sistem Yap\u0131land\u0131rmas\u0131<\/span><\/h2>\nSunucuya ilk eri\u015fimi sa\u011flad\u0131ktan sonra, g\u00fcvenlik ve kullan\u0131labilirlik i\u00e7in birka\u00e7 temel yap\u0131land\u0131rma ad\u0131m\u0131n\u0131 tamamlamak zorunludur. Bu ad\u0131mlar, ham bir i\u015fletim sistemini, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya haz\u0131r, daha g\u00fcvenli ve ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f bir ortama d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Root parolas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmekten sistemi g\u00fcncellemeye kadar olan bu s\u00fcre\u00e7, sunucu y\u00f6netiminin temelini olu\u015fturur.<\/p>\n
<\/span>Root Parolas\u0131n\u0131n De\u011fi\u015ftirilmesi<\/span><\/h3>\nG\u00fcvenli\u011fin ilk ad\u0131m\u0131, hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131z\u0131n size verdi\u011fi varsay\u0131lan parolay\u0131 de\u011fi\u015ftirmektir. Root kullan\u0131c\u0131s\u0131 olarak oturum a\u00e7\u0131kken, a\u015fa\u011f\u0131daki komutu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131n:<\/p>\n
passwd<\/strong><\/p>\nSistem sizden yeni, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir parola girmenizi ve ard\u0131ndan bunu do\u011frulaman\u0131z\u0131 isteyecektir. B\u00fcy\u00fck harf, k\u00fc\u00e7\u00fck harf, rakam ve \u00f6zel karakterler i\u00e7eren karma\u015f\u0131k bir parola se\u00e7ti\u011finizden emin olun.<\/p>\n
<\/span>Yeni Bir Sudo Yetkili Kullan\u0131c\u0131 Olu\u015fturma<\/span><\/h3>\nSistem \u00fczerinde g\u00fcnl\u00fck i\u015flemleri ‘root’ kullan\u0131c\u0131s\u0131yla yapmak son derece risklidir. Yap\u0131lacak en k\u00fc\u00e7\u00fck bir hata bile sisteme kal\u0131c\u0131 zararlar verebilir. Bu nedenle, ‘sudo’ yetkilerine sahip standart bir kullan\u0131c\u0131 olu\u015fturmak en iyi pratiktir. \u0130lk olarak yeni kullan\u0131c\u0131y\u0131 olu\u015ftural\u0131m (kullaniciadi’n\u0131 kendi istedi\u011finiz bir isimle de\u011fi\u015ftirin):<\/p>\n
adduser kullaniciadi<\/strong><\/p>\nBu kullan\u0131c\u0131ya bir parola atay\u0131n:<\/p>\n
passwd kullaniciadi<\/strong><\/p>\nSon olarak, bu kullan\u0131c\u0131y\u0131 ‘wheel’ grubuna ekleyerek ona sudo (y\u00f6netici) yetkileri verin. ‘wheel’ grubu, AlmaLinux’ta sudo yetkilerine sahip olan standart gruptur.<\/p>\n
usermod -aG wheel kullaniciadi<\/strong><\/p>\nArt\u0131k bu kullan\u0131c\u0131 ile sunucunuza ba\u011flanabilir ve y\u00f6netici yetkisi gerektiren komutlar\u0131n ba\u015f\u0131na ‘sudo’ ekleyerek \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilirsiniz.<\/p>\n
<\/span>Sunucu Ad\u0131n\u0131 (Hostname) Ayarlama<\/span><\/h3>\nHostname, sunucunuzun a\u011f \u00fczerindeki kimli\u011fidir. Anlaml\u0131 bir hostname ayarlamak, \u00f6zellikle birden fazla sunucuyu y\u00f6netiyorsan\u0131z i\u015finizi kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6rne\u011fin, sunucunuza ‘server1.alanadiniz.com’ gibi bir isim verebilirsiniz. Hostname’i ayarlamak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki komutu kullan\u0131n:<\/p>\n
hostnamectl set-hostname server1.alanadiniz.com<\/strong><\/p>\nDe\u011fi\u015fikli\u011fi do\u011frulamak i\u00e7in `hostnamectl` komutunu tek ba\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilirsiniz.<\/p>\n
<\/span>Saat Dilimini (Timezone) Yap\u0131land\u0131rma<\/span><\/h3>\nSunucunuzun sistem saatini ve saat dilimini do\u011fru bir \u015fekilde ayarlamak, log kay\u0131tlar\u0131n\u0131n ve zamanlanm\u0131\u015f g\u00f6revlerin (cron jobs) do\u011fru \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in hayati \u00f6neme sahiptir. Mevcut saat dilimlerini listelemek i\u00e7in:<\/p>\n
timedatectl list-timezones<\/strong><\/p>\nListeden size uygun olan\u0131 se\u00e7tikten sonra (\u00f6rne\u011fin, Europe\/Istanbul) a\u015fa\u011f\u0131daki komutla ayarlay\u0131n:<\/p>\n
timedatectl set-timezone Europe\/Istanbul<\/strong><\/p>\nDurumu kontrol etmek i\u00e7in `timedatectl` komutunu kullanabilirsiniz.<\/p>\n
<\/span>Paketlerin ve Sistemin G\u00fcncellenmesi<\/span><\/h3>\nSon olarak, mevcut t\u00fcm paketleri ve sistem bile\u015fenlerini en son s\u00fcr\u00fcmlerine y\u00fckseltmek \u00f6nemlidir. Bu i\u015flem, bilinen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapat\u0131r ve sistem kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki komutu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rarak t\u00fcm sistemi g\u00fcncelleyebilirsiniz:<\/p>\n
sudo dnf update -y<\/strong><\/p>\nBu i\u015flem, indirilecek paket say\u0131s\u0131na ve sunucunuzun internet ba\u011flant\u0131 h\u0131z\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak biraz zaman alabilir.<\/p>\n
<\/span>SSH Eri\u015fimi G\u00fcvenle\u015ftirme (Hardening)<\/span><\/h2>\nSSH (Secure Shell), sunucunuza uzaktan g\u00fcvenli bir \u015fekilde ba\u011flanman\u0131z\u0131 sa\u011flayan protokold\u00fcr. Ancak varsay\u0131lan ayarlar\u0131yla b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, en s\u0131k hedeflenen sald\u0131r\u0131 vekt\u00f6rlerinden biri haline gelir. SSH servisini “sertle\u015ftirmek”, parolas\u0131z giri\u015fleri etkinle\u015ftirmekten varsay\u0131lan portu de\u011fi\u015ftirmeye kadar bir dizi \u00f6nlem alarak sunucunuzun giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ok daha g\u00fcvenli hale getirmeyi i\u00e7erir.<\/p>\n
<\/span>SSH Anahtar\u0131 (Key) Olu\u015fturma ve Sunucuya Y\u00fckleme<\/span><\/h3>\nSSH anahtarlar\u0131, parolalara g\u00f6re \u00e7ok daha g\u00fcvenli bir kimlik do\u011frulama y\u00f6ntemidir. Bir adet \u00f6zel (private) ve bir adet genel (public) anahtardan olu\u015furlar. \u00d6zel anahtar kendi bilgisayar\u0131n\u0131zda kal\u0131r ve asla payla\u015f\u0131lmaz. Genel anahtar ise sunucunuza y\u00fcklenir. Ba\u011flant\u0131 s\u0131ras\u0131nda bu iki anahtar birbiriyle e\u015fle\u015ferek kimli\u011finizi do\u011frular. Kendi yerel bilgisayar\u0131n\u0131zda (Windows, macOS veya Linux) bir terminal a\u00e7arak a\u015fa\u011f\u0131daki komutla bir anahtar \u00e7ifti olu\u015fturun:<\/p>\n
ssh-keygen -t rsa -b 4096<\/strong><\/p>\nOlu\u015fturdu\u011funuz genel anahtar\u0131 sunucunuza en kolay \u015fekilde y\u00fcklemek i\u00e7in `ssh-copy-id` komutunu kullanabilirsiniz (daha \u00f6nce olu\u015fturdu\u011funuz sudo yetkili kullan\u0131c\u0131 ile):<\/p>\n
ssh-copy-id kullaniciadi@SUNUCU_IP_ADRESI<\/strong><\/p>\n