Domain Sorgulama Rehberi: Terimler, Sık Yapılan Hatalar, Güvenlik ve Yabancı Uzantılar

Bir alan adını sorgulamak saniyeler sürer; sonucu doğru okumak, doğru ismi seçmek ve bu sırada fikrinizi korumak ise biraz bilgi ister. Bu rehberde domain sorgulama sonuçlarında karşınıza çıkan terimlerin ne anlama geldiğini, sorgulama sırasında en sık yapılan beş hatayı, “sorguladığım isim başkası tarafından alınır mı?” sorusunun gerçek cevabını ve yabancı uzantılı alan adlarını araştırırken nelere dikkat etmeniz gerektiğini detaylıca açıklamayı amaçlıyoruz.

Sorgulama sonuçlarındaki terimler ne anlama gelir?

Bir alan adını sorguladığınızda sonuç ekranı iki şeyden birini söyler: isim müsaittir ve hemen tescil edebilirsiniz ya da müsait değildir. İkinci durumda whois sorgulama kaydı açıldığında karşınıza İngilizce bir dizi alan ve durum kodu çıkar. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan terimleri, hangi bölümde göründüklerini ve sizin için ne ifade ettiklerini özetler.

Tabloyu okurken iki pratik ipucu: durum kodlarında “client” ile başlayanlar kayıt firmasının, “server” ile başlayanlar registry’nin koyduğu kısıtlardır; ilki sahibin talebiyle kalkar, ikincisi kalkmaz. Expiry Date geçmiş ama durum hâlâ redemptionPeriod ise alan adı henüz serbest kalmamıştır; pendingDelete’e geçmesini ve silinmesini beklemek gerekir.

Domain sorgularken en sık yapılan 5 hata

Sorgulama aracı size yalnızca ismin boş olup olmadığını söyler; ismin doğru isim olup olmadığına siz karar verirsiniz. Yıllardır tescil taleplerinde gördüğümüz beş hata, sonradan en çok pişmanlık yaratanlar.

1. Yalnızca .com uzantısını sorgulamak

İstediğiniz isim .com’da müsait değilse pes etmek de, .com müsaitse başka hiçbir şeye bakmadan almak da hatadır. Türkiye’ye hizmet veren bir işletme için .com.tr güven ve yerel arama görünürlüğü açısından çoğu zaman daha değerlidir; teknoloji girişimleri için .io veya .net, sivil toplum için .org doğal tercihlerdir. Sorgulama ekranında tüm uzantıların sonucunu birlikte görebildiğiniz için kararı tek uzantıya bakarak vermeyin; ana uzantının yanında markanızı koruyacak bir iki uzantıyı da tescil etmeyi düşünün.

2. Marka tescili kontrolünü atlamak

Bir alan adının müsait olması, o ismin size ait olabileceği anlamına gelmez. İsim başkası adına tescilli bir markaysa alan adını aldıktan sonra devir talebi, ihtarname veya UDRP şikâyetiyle karşılaşabilirsiniz; aylardır kullandığınız bir ismi kaybetmek logodan kartvizite her şeyi yeniden yaptırmak demektir. Tescilden önce TÜRKPATENT’in çevrim içi marka araştırma sisteminde ismi, benzerlerini ve farklı yazımlarını arayın; uluslararası hedefiniz varsa WIPO Global Brand Database ve EUIPO’ya da bakın. Tersini de yapın: ismi hem alan adı hem marka olarak tescil ettirmek, ileride aynı ismi isteyenlere karşı en güçlü korumadır.

3. Karmaşık, tireli veya rakamlı isimler seçmek

İstediğiniz isim müsait değilse ilk refleks araya tire koymak ya da sonuna rakam eklemek olur: marka-adi.com, markaadi2.com gibi. Bu isimler telefonda söylenemez, akla gelmez ve trafiğin bir kısmını tiresiz orijinale gönderir. Türkçe karakter de ayrı bir tuzaktır: alan adlarında ç, ğ, ı, ö, ş, ü teknik olarak kullanılabilse de uyumluluk sorunları nedeniyle isminizi c, g, i, o, s, u ile yazıp her iki sürümü de almak daha güvenlidir. Kısa, telaffuzu kolay ve duyduğunda doğru yazılan bir isim, uzun ama “tam istediğim” bir isimden her zaman daha iyi çalışır.

4. Alan adının geçmişini araştırmamak

Müsait görünen her isim ilk kez alınmıyor olabilir; daha önce kullanılmış, süresi dolmuş ve silinmiş bir alan adı geçmişinde spam, kumar veya telif ihlali barındırıyorsa arama motorları ve e-posta filtreleri bu sicili bir süre daha hatırlar. Tescilden önce ismi Wayback Machine’de (web.archive.org) arayıp eski sürümlerine bakın, Google’da “site:isim.com” sorgusuyla dizinde kalıntı olup olmadığını kontrol edin, whois geçmişi sunan servislerde önceki sahiplerine göz atın. Temiz bir geçmiş için beş dakikalık bu kontrol, aylarca sürebilecek bir itibar temizliğinden ucuzdur.

5. Sosyal medya kullanıcı adlarını kontrol etmemek

Alan adını alıp Instagram, X, LinkedIn ve YouTube’da aynı kullanıcı adının başkasında olduğunu fark etmek sık yaşanan bir durumdur. Tutarlı bir marka için alan adıyla sosyal medya hesaplarının aynı ismi taşıması gerekir; aksi hâlde müşteriler sizi yanlış hesapta arar, hatta bir başkasının hesabını sizinki sanır. Alan adını tescil etmeden önce ismi başlıca platformlarda arayın; müsaitse alan adıyla aynı gün hesapları da açın. İsim bir platformda alınmışsa, ismi değiştirmek alan adını aldıktan sonra değil, önce karar verilmesi gereken bir konudur.

Domain sorgulamak güvenli mi? Sorguladığım isim başkası tarafından alınır mı?

En sık duyduğumuz endişe şu: “Dün sorguladım boştu, bugün almaya geldim müsait değil.” Bunun iki açıklaması var ve ikisi de birbirinden çok farklı.

Tesadüf mü, “domain front-running” mi?

Çoğu durumda cevap tesadüftür. Her gün yüz binlerce alan adı tescil edilir; kısa, anlamlı, popüler bir kelimeyi aynı hafta içinde başkalarının da düşünmüş olması şaşırtıcı değildir. Süresi dolup silinen alan adları ise serbest kaldığı an otomatik sistemler tarafından kapılır; bu da “dün boştu” izlenimi yaratabilir.

Daha nadir olan ikinci açıklama domain front-running’dir: sorgu verisine erişebilen bir aracının, sorguladığınız ismi sizden önce tescil edip size pahalıya satmaya çalışması. ICANN akredite kayıt firmaları için bu, akreditasyonu bitirebilecek ağır bir ihlaldir; bu yüzden kurumsal kayıt firmalarında pratikte rastlanmaz. Risk, kim tarafından işletildiği belli olmayan ücretsiz sorgu sitelerinde, ne yaptığı bilinmeyen tarayıcı eklentilerinde ve sorgu trafiğinin okunabildiği ortamlarda ortaya çıkar.

Sorgulama sırasında gerçek risk kaynakları

• Güvenilmez sorgu siteleri: Sorguları kaydedip aracılara satan ya da doğrudan kendisi tescil eden siteler vardır. Sorgulamayı tanıdığınız, tescil de yapabilen bir kayıt firmasının kendi sayfasında yapın.
• Tarayıcı eklentileri ve casus yazılım: Ziyaret ettiğiniz adresleri ve yazdıklarınızı okuyan bir eklenti, sorguladığınız isimleri de okur. Alan adı araştırmasını gereksiz eklentilerin olmadığı, güncel bir tarayıcıda yapın.
• Halka açık Wi-Fi: Şifrelenmemiş ağlarda trafik izlenebilir. Sorguladığınız sayfanın adresinin https:// ile başladığından emin olun; mümkünse mobil veri veya VPN kullanın.
• Mobil cihazlar: Telefondan sorgulamak masaüstünden daha riskli değildir; dikkat edilmesi gereken, uygulama mağazası dışından yüklenmiş “domain arama” uygulamaları ve otomatik tamamlamanın isminizi başka alanlara yazmasıdır. Mobilde de doğrudan kayıt firmasının sitesini kullanın.

Fikrinizi korumak için yapmanız gerekenler

En etkili önlem basittir: beğendiğiniz ismi bulduysanız “yarın alırım” demeyin, aynı oturumda tescil edin. Bir yıllık tescil bedeli, ismi başkasından geri almaya çalışmanın maliyetinin yanında önemsizdir. Tescil sırasında whois gizliliğini açın (iletişim bilgileriniz herkese açık listede görünmez), alan adı kilidini aktif tutun (yetkisiz transferi engeller) ve kayıt firması hesabınızda iki aşamalı doğrulamayı etkinleştirin. Alınmış bir alan adının büyük çoğunluğu sorgu sızıntısıyla değil, zayıf şifre ve ele geçirilmiş e-postayla kaybedilir.

İHS Telekom’da sorguladığınız isimler tescil amacıyla kaydedilmez, analiz edilmez ve üçüncü taraflarla paylaşılmaz; sorgulama sayfası HTTPS üzerinden çalışır ve kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir. Sorguladığınız ismin “müsait değil” çıkmasının nedeni sorgulamanız değil, başkasının sizden önce tescil etmiş olmasıdır.

İsim gerçekten alınmışsa ne yapabilirsiniz?

Whois kaydındaki iletişim bilgisi veya kayıt firmasının yönlendirme formu üzerinden sahibine ulaşıp satın alma teklifi yapabilirsiniz; alan adı bir satış sayfasına yönleniyorsa fiyat çoğu zaman orada yazılıdır. İsim sizin tescilli markanızsa ve kötü niyetle alındığını gösterebiliyorsanız UDRP (gTLD’ler için) veya .tr uzantılarında TRABİS uyuşmazlık çözüm mekanizması üzerinden devir talep edebilirsiniz. Çoğu durumda en hızlı çözüm ise ismin başka bir uzantısını ya da kısa bir varyasyonunu almaktır; sorgulama ekranı müsait değilse alternatif uzantıları zaten aynı listede gösterir.

Yabancı uzantılı alan adları nasıl araştırılır?

Yurt dışına satış yapıyor, yabancı bir pazara açılıyor ya da markanızı başka ülkelerde korumak istiyorsanız sorgulamanın kapsamı genişler. Uzantılar üç gruba ayrılır: .com, .net, .org gibi herkese açık genel uzantılar (gTLD); .de, .fr, .uk, .tr gibi ülke kodlu uzantılar (ccTLD); .shop, .app, .online gibi 2013 sonrası açılan yeni genel uzantılar. İlk ve üçüncü grup her yerden alınabilir; ikinci grupta kuralları ilgili ülkenin registry’si koyar.

Sorgulama ve whois farkları

Genel uzantıları ve yeni gTLD’leri alışık olduğunuz sorgulama ekranında birlikte kontrol edebilirsiniz; Çoklu Arama ile aynı ismi onlarca uzantıda tek seferde görmek mümkündür. Ülke uzantılarında ise iki fark vardır. Birincisi, bazı ccTLD’ler whois verisini yalnızca kendi registry sitesinde gösterir: .de için DENIC, .uk için Nominet, .fr için AFNIC, .eu için EURid. Standart whois sorgusu bu uzantılarda kısıtlı bilgi döndürür; sahibi öğrenmek için registry’nin kendi aracını kullanmak gerekir. İkincisi, GDPR sonrası Avrupa uzantılarında kişi adı, adres ve telefon büyük oranda gizlenir; görebildiğiniz genellikle registrar, tarihler, durum kodları ve name server bilgisidir. Teknik kullanıcılar terminalden “whois isim.de” komutuyla aynı veriye ulaşabilir, ancak sonuç yine registry’nin göstermeyi seçtiği kadardır.

Ülke uzantılarının kuralları

Müsait görünen bir ülke uzantısını her zaman tescil edemeyebilirsiniz. Bazı uzantılar o ülkede ikamet, şube veya yerel bir iletişim adresi ister: .de ve .fr için Avrupa’da bir adres, .ca için Kanada vatandaşlığı veya şirketi, .au için Avustralya’da ticari bağ, .it için AB içinde ikamet gibi. Bazıları belge ister, bazıları yalnızca beyan. Kayıt firmaları bu koşulları sağlamayan müşteriler için “trustee” (vekil adres) hizmeti sunabilir; ancak vekille alınan alan adının hukuki sahipliği sözleşmeye göre değişir, bu yüzden koşulları tescilden önce okuyun. Ayrıca pek çok registry kısa, jenerik veya coğrafi isimleri premium ya da rezerve olarak ayırır; sorgulama sonucu “müsait” görünse de fiyat standart listeden çok farklı olabilir ya da tescil registry onayına bağlı olabilir.

Pazar için uzantı seçerken

Hedef ülkede müşterilerin hangi uzantıya güvendiği, o ülkenin kendi .com’u kadar önemlidir: Almanya’da .de, İngiltere’de .co.uk, Hollanda’da .nl pazarın neredeyse tamamıdır; Amerika’da ve küresel pazarda .com beklenir. Marka kontrolünü burada da atlamayın: isim o ülkede başkasının tescilli markasıysa alan adını almanız sorunu çözmez, büyütür. İsmin yerel dildeki anlamını ve telaffuzunu bir anadil konuşanına sorun; Türkçede masum bir kelime başka dilde talihsiz bir anlam taşıyabilir. Son olarak, ana uzantınızla birlikte hedef pazarın ccTLD’sini ve en azından .com’u aynı anda tescil edip hepsini ana siteye yönlendirmek, hem müşterinin sizi yanlış adreste aramasını hem de başkasının isminizi o pazarda kapmasını engeller.

Özet: doğru sorgulama beş adımdır

Sorgulama ekranında ismi tüm uzantılarla birlikte kontrol edin; müsait değilse whois kaydındaki tarihleri ve durum kodlarını okuyup serbest kalıp kalmayacağını anlayın. Beğendiğiniz ismi tescil etmeden önce marka, geçmiş ve sosyal medya kontrollerini yapın. Sorgulamayı güvenilir bir kayıt firmasının kendi sayfasında, HTTPS üzerinden yapın ve karar verdiğiniz ismi aynı oturumda alın. Yabancı bir pazar hedefliyorsanız o ülkenin uzantı kurallarını ve güvenilen uzantısını önceden öğrenin. Bu beş adım, alan adıyla ilgili sonradan yaşanan sorunların neredeyse tamamını baştan önler.

Sık sorulan sorular

Sorguladığım domain müsait değilse ne zaman boşa çıkar?

Whois kaydındaki Expiry Date geçmiş ve durum redemptionPeriod ise sahibinin yaklaşık 30 günlük geri alma hakkı vardır; pendingDelete durumuna geçtikten yaklaşık 5 gün sonra silinir ve yeniden tescil edilebilir hale gelir. Durum “ok” ve bitiş tarihi ileriyse alan adı aktif kullanımdadır; boşa çıkmasını beklemek yerine sahibiyle görüşmek veya alternatif uzantı almak daha gerçekçidir.

Domain sorgulamak ücretli mi, hesap açmak gerekir mi?

Hayır. Sorgulama ücretsizdir, sınırsız sayıda yapılabilir ve hesap gerektirmez; yalnızca tescil etmeye karar verdiğiniz alan adı için ödeme yaparsınız. Aynı ekranda müsait olmayan isimler için whois kaydını da ücretsiz görebilirsiniz.

Whois kaydında sahip bilgisi görünmüyorsa alan adının sahibine nasıl ulaşırım?

“Redacted for Privacy” veya gizlilik hizmeti görünüyorsa kayıt firmasının whois’te verdiği iletişim formu ya da yönlendirme e-postası üzerinden mesaj gönderebilirsiniz; mesaj sahibine iletilir, yanıt vermek sahibinin tercihine kalır. Alan adı bir satış sayfasına yönleniyorsa teklif doğrudan oradan verilir. Marka hakkınızı ihlal eden bir kayıt söz konusuysa iletişim yerine UDRP veya TRABİS uyuşmazlık sürecini başlatmak gerekir.